Savamala: Najstariji beogradski kvart između reke, industrije i nove urbane scene
Savamala je jedna od najstarijih gradskih celina Beograda i prva koja je, početkom XIX veka, počela da se razvija izvan zidina Beogradske tvrđave. Nalazi se na prostoru između Karađorđeve ulice, Trga Savskog pristaništa, ulica Kraljice Natalije, Nemanjine i obale reke Save, u okviru opštine Savski venac. Upravo ovde, na prostoru između reke i varoši, započeo je oblik urbanog Beograda kakav danas prepoznajemo.
Savamala obuhvata pojas uz Savu, oko Karađorđeve ulice, između Brankovog mosta i zone nekadašnje Glavne železničke stanice u opštini Savski venac. Naziv potiče od turcizma "mahala" (gradska četvrt), uz ime reke: Sava + mahala = Savamala.
Početkom 19. veka ovo je bio niz kućica i radionica na delimično močvarnom terenu.
Кnez Miloš je ovde planirao trgovački deo varoši i Abaždijsku čaršiju, preselivši zanatlije uz obalu kako bi se razvila trgovina i lučki saobraćaj.
Tadašnja Đumrukana (carinarnica) bila je jedna od prvih reprezentativnih zgrada i upravni oslonac novog kvarta.
Luka Ćelović i "beogradski Siti"
S kraja 19. i početkom 20. veka, trgovac i dobrotvor Luka Ćelović-Trebinac kupuje placeve, podstiče gradnju i uzdiže Savamalu u urbani, finansijski i društveni centar.
Njegovo najvidljivije nasleđe је Karađorđeva ulica - osovina kvartа i vitrina tadašnje gradske ambicije.
Železnica, mostovi i isušena Bara Venecija
Dolazak pruge 1884. i izgradnja prve Železničke stanice pomeraju težište grada ka Savi. Za potrebe železničkog kompleksa nasuta je Bara Venecija, a obala uređena pristaništima i magazama.
Kasnije se nižu mostovi - najpre Most kralja Aleksandra (porušen u ratu), potom most na trasi Brankove ulice - pa Savamala postaje ključni saobraćajni ulaz u centar.
Arhitektura za udžbenike
-
Zgrada Beogradske zadruge (1905–1907) - raskošni neobarok početka 20. veka i jedno od najfotografisanijih lica stare Savamale.
-
Hotel "Bristol" (1910–1912, arh. Nikola Nestorović) - rani primer modernog beogradskog hotela sa secesijskim ukrasima; važna stanica putnika, bankara i umetnika epohe.
-
Manakova kuća - raritet starobalkanske urbane arhitekture, danas sa stalnom postavkom etnografskog karaktera.
Mnoge okolne zgrade nose oznake zaštite kulturnog dobra - fasade sa baroknim i secesijskim motivima jasno svedoče o slojevima razvoja kvarta.
Savamala danas: kultura, gastronomija i duga šetnja uz reku
Reanimacija zone uz Savu donela je mešavinu galerija, klubova, restorana i novih javnih prostora:
-
Beton hala - niz restorana i barova sa pogledom na ušće Save u Dunav.
-
Sava promenada - oko 1,8 km savremenog šetališta kroz Beograd na vodi: staze za šetnju i trčanje, biciklističke trake, teren za odbojku na pesku i otvorena teretana.
-
Ulična umetnost i događaji - kvart je domaćin brojnih kulturnih, sportskih i zabavnih manifestacija tokom cele godine.
Šta obavezno videti u Savamali
-
Karađorđeva ulica - kontinualna "muzejska postava" fasada iz različitih epoha.
-
Zgrada Beogradske zadruge - fotogenična unutrašnjost i stepeništa.
-
Hotel "Bristol" - ikona secesijskog šarma.
-
Manakova kuća - stalna postavka i duh starog zanatskog Beograda.
-
Beton hala i Sava promenada - zalazak sunca i panorama ušća.
-
Bombondžija "Bosiljčić" - ratluk, šećerleme i bombone po starim receptima - slatki potpis kvarta.
Karakter kvarta i praktične napomene
Savamala je prostor susreta rečne obale i centra grada: istorijske palate, industrijsko nasleđe i novouređeni kej stoje rame uz rame.
Do kvarta se lako stiže peške iz strogog centra (Trg republike - Brankov most), tramvajem i autobusima kroz Karađorđevu ili nizom mostova preko Save. Zbog blizine vode, deo pojasa uz obalu zna da bude osetljiv u vreme izuzetno visokih vodostaja.
Savamala je najstariji beogradski "fronte prema reci": nekadašnji logistički i trgovački aparat grada koji je rađao banke, stanice i carinarnice - danas je scena gastronomije, galerija i večernjeg života.
Ukoliko želite kratak rez istorije Beograda na jednom mestu i dugu šetnju sa pogledom, krenite upravo ovde.
Projekat je finansiran iz budžeta Grada Beograda. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.
