Sveti Sava je ovde proveo poslednju noć u Srbiji? Skriveni manastir čuva vekovne tajne i izvor za koji se vezuju čuda

Za ovo mesto vezuju se brojna predanja, među kojima i ono da je upravo ovde Sveti Sava proveo svoju poslednju noć u Srbiji pre odlaska u Bugarsku, gde se 1236. godine upokojio.

Na oko 50 kilometara od Surdulice, u planinskom predelu blizu granice sa Bugarskom i na gotovo 1.000 metara nadmorske visine, među gustim šumama Bohovske planine nalazi se Manastir Vavedenja Presvete Bogorodice u selu Palja.

Ova svetinja vekovima privlači vernike, putnike i istraživače, ne samo zbog svog duhovnog značaja već i zbog brojnih istorijskih i arheoloških misterija koje je okružuju.

Tragovi života stari hiljadama godina

Prostor oko Manastira Palja predstavlja i značajno, ali još nedovoljno istraženo arheološko nalazište.

Tokom istraživanja pronađeni su tragovi starijeg poda i građevina koje su postojale pre današnje crkve, kao i ostaci fresaka iz ranijih perioda.

Pojedini arheološki nalazi ukazuju i da je ovaj prostor bio naseljen još na prelazu iz bronzanog u gvozdeno doba, zbog čega istorija ovog mesta seže mnogo dalje od srednjovekovne Srbije.

Da li je svetinja nastala još u 4. veku?

Tačno vreme izgradnje današnjeg hrama nije sa sigurnošću utvrđeno.

U pojedinim zapisima kao period nastanka pominju se 818. godina i 9. vek, dok narodno predanje poreklo svetinje smešta još dalje u prošlost – sve do 4. veka i vremena cara Konstantina Velikog.

Prema tim predanjima, na širem području u blizini tadašnje Serdike, današnje Sofije, podizane su neke od najranijih hrišćanskih bogomolja.

Istorija Manastira Palja povezuje se i sa vizantijskim carem Romanom Diogenom, koji je, prema zapisima, ovaj hram u 11. veku koristio kao usputnu stanicu i mesto odmora.

Svetinja je kasnije više puta obnavljana i menjana, a srednji vek ostavio je posebno snažan trag u njenoj istoriji.

Predanje o poslednjoj noći Svetog Save u Srbiji

Jedna od najpoznatijih priča vezanih za Manastir Palja odnosi se na Svetog Savu.

Prema vekovnom narodnom predanju, prvi srpski arhiepiskop upravo je u ovom manastiru proveo poslednju noć na teritoriji Srbije pre nego što je nastavio put ka Bugarskoj i Velikom Trnovu.

Sveti Sava se u Trnovu upokojio 1236. godine, vraćajući se sa putovanja po istoku.

Iako boravak Svetog Save u Palji nije nedvosmisleno potvrđen istorijskim dokumentima, predanje je duboko ukorenjeno među stanovništvom ovog kraja i već generacijama se prenosi među vernicima i hodočasnicima.

Izvor zbog kojeg vernici dolaze iz različitih krajeva

Posebnu pažnju posetilaca privlači izvor koji se nalazi pored manastira.

Poznat je kao izvor Presvete Bogorodice, ali ga narod naziva i izvorom Svetog Save ili Svete Petke.

Za njegovu vodu vekovima se vezuje verovanje da je lekovita i čudotvorna, zbog čega vernici dolaze da se umiju, pomole i ponesu vodu svojim kućama.

Posebno je rašireno verovanje da voda sa izvora može pomoći ljudima koji imaju problema sa očima, dok se za svetinju i njene izvore vezuju i druga narodna predanja o isceljenju i potomstvu.

Reč je, međutim, o verskim i narodnim verovanjima, a ne o medicinski dokazanim svojstvima vode.

Manastir ponovo oživeo posle decenija zapuštenosti

Manastir Palja tokom istorije prolazio je kroz periode uspona, propadanja i napuštenosti.

Posle decenija u kojima je svetinja bila zapuštena, započeta je njena obnova, a izgradnjom i osvećenjem novog konaka manastir je ponovo zaživeo kao aktivna monaška obitelj Eparhije vranjske.

Poseban izgled kompleksu daje stara kamena crkva pokrivena kamenim pločama, dok čitav prostor okružuju šuma, planinski predeli i tok reke Jerme, odnosno Paljevice.

Jedna od neobičnosti ovog mesta jeste i staro groblje koje je rečnim tokom podeljeno na muški i ženski deo.

Upravo spoj vekovnih predanja, arheoloških tragova, netaknute prirode i priče o Svetom Savi učinio je Manastir Palja jednom od najintrigantnijih, ali široj javnosti još nedovoljno poznatih svetinja jugoistočne Srbije.