"Milutin" - spomenik koji Kraljevčani doživljavaju kao simbol grada
Kada se pomene Kraljevo, jedna od prvih slika koja mnogima pada na pamet jeste centralni gradski trg i figura srpskog vojnika koja se uzdiže iznad njega. Kraljevčani ga jednostavno zovu – „Milutin“.
Zvanično, reč je o Spomeniku srpskim ratnicima poginulim u oslobodilačkim ratovima od 1912. do 1918. godine, ali je tokom decenija ovo obeležje preraslo svoju prvobitnu memorijalnu ulogu. Za stanovnike Kraljeva ono je postalo mesto susreta, orijentir i jedan od najprepoznatljivijih znakova grada.
Ideja starija od samog spomenika
Priča o „Milutinu“ počinje još 1913. godine, kada se pojavila ideja da se na centralnom gradskom prostoru podigne spomenik poginulim srpskim oficirima i vojnicima. Formiran je i odbor koji je trebalo da realizuje tu zamisao, ali je izbijanje Prvog svetskog rata planove prekinulo.
Posle završetka rata ideja je ponovo oživela. Brojne porodice iz kraljevačkog kraja izgubile su svoje članove tokom Balkanskih ratova i Velikog rata, pa je potreba da grad dobije trajno obeležje njihovoj žrtvi postajala sve snažnija.
Radovi na spomeniku ozbiljnije su pokrenuti krajem dvadesetih godina prošlog veka, a figura srpskog vojnika postavljena je početkom tridesetih godina na centralnom gradskom trgu. Trg je 1933. godine već dobio izgled po kojem će kasnije postati prepoznatljiv.
Vojnik sa zastavom i puškom
Autor spomenika bio je ruski arhitekta i umetnik Roman Verhovski, koji je učestvovao i u stvaranju sličnog spomenika braniocima Beograda.
Figura prikazuje običnog srpskog vojnika. Na nogama su mu opanci, u jednoj ruci drži zastavu, dok drugom pridržava pušku. Upravo taj spoj ratnika i čoveka iz naroda dao je spomeniku posebnu snagu.
Postament je visok više od deset metara, dok je sama figura vojnika visoka približno četiri metra. Spomenik je zamišljen kao predstava odlučnosti običnog čoveka da brani svoju zemlju, ali i kao sećanje na generaciju koja je prošla kroz Balkanske ratove, povlačenje, Veliki rat i ogromna stradanja.
Simbolika postoji i u samom postamentu. Kamena masa na kojoj vojnik stoji zamišljena je kao predstava snage zemlje i naroda, dok elementi pri dnu podsećaju na talase koji udaraju o stenu.
Kako je spomenik postao „Milutin“
Zanimljivo je da vojnik na spomeniku zapravo nema ime Milutin.
Nadimak se među Kraljevčanima odomaćio mnogo kasnije, naročito tokom osamdesetih godina prošlog veka, nakon velikog uspeha romana Danka Popovića „Knjiga o Milutinu“.
Glavni junak tog dela, srpski seljak i ratnik Milutin Ostojić, postao je u kolektivnoj predstavi simbol običnog srpskog čoveka koji prolazi kroz ratove i istorijska stradanja. Figura vojnika sa kraljevačkog trga toliko se dobro uklapala u tu predstavu da su građani počeli spontano da je nazivaju „Milutin“.
Vremenom je nadimak toliko zaživeo da danas veliki broj ljudi spomenik upravo tako i prepoznaje.
Dve decenije bez „Milutina“ na trgu
Ipak, spomenik nije čitavu svoju istoriju proveo tamo gde se danas nalazi.
Godine 1960. tadašnje gradske vlasti odlučile su da ga uklone sa centralnog trga i premeste na staro vojničko groblje.
Na toj lokaciji ostao je pune 22 godine.
Odluka nikada nije potpuno prihvaćena među Kraljevčanima. Kako su godine prolazile, ideja da se spomenik vrati u centar grada postajala je sve snažnija.
Njegova sudbina na kraju je pokazala koliko su se građani vezali za njega.
Povratak koji je pokazao koliko znači gradu
Prelomni trenutak dogodio se 1982. godine.
Na inicijativu tadašnjeg predsednika opštine Branka Maričića pokrenuta je akcija za vraćanje spomenika na centralni gradski trg.
Građani su podržali povratak, a prema istorijskim zapisima, desetine hiljada Kraljevčana učestvovale su dobrovoljnim prilozima u uređenju trga i vraćanju spomenika. Dana 13. novembra 1982. godine „Milutin“ se konačno vratio na svoju staru lokaciju.
Upravo ta epizoda možda najbolje pokazuje zbog čega ovaj spomenik nije samo još jedno gradsko obeležje.
Kraljevčani su želeli da se vrati.
Više od spomenika
Danas se oko „Milutina“ odvija svakodnevni život Kraljeva.
Pored njega se prolazi na putu ka poslu i školi, kod njega se ljudi sastaju, oko njega se održavaju manifestacije, a gotovo svaka razglednica ili fotografija centra grada teško može da ga zaobiđe.
Generacije Kraljevčana odrasle su sa njegovom siluetom u centru grada.
Zato „Milutin“ istovremeno pripada velikoj nacionalnoj istoriji i sasvim malim, ličnim pričama stanovnika Kraljeva.
On podseća na ratnike kojima je podignut, ali i na gotovo čitav jedan vek života grada oko njega.
Gradovi svoje simbole često ne dobijaju odlukom institucija. Oni to postaju tek kada ih ljudi prihvate kao svoje.
U slučaju Kraljeva, upravo se to dogodilo sa „Milutinom“.
Zbog toga bronzani vojnik sa zastavom i puškom danas nije samo spomenik na Trgu srpskih ratnika – on je jedno od mesta na kojima Kraljevo najlakše prepoznaje samo sebe.
Projekat je finansiran iz budžeta Grada Kraljeva Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.
