Umro Sreten Božić

Srpsko-australijski pisac Sreten Božić, poznat i pod književnim imenom Bi Vongar, preminuo je 8. marta u Melburnu. Vest o njegovoj smrti objavila je Narodna biblioteka „Sveti Sava“ iz Aranđelovca, navodeći da će biti sahranjen u crkvi u Langvarinu, u Melburnu.

Božić je iza sebe ostavio izuzetno bogatu i neobičnu životnu priču. Bio je književnik, antropolog, humanista i jedan od najistaknutijih boraca za prava australijskih starosedelaca – Aboridžina. Iako rođen u Srbiji, bio je mnogo poznatiji i priznatiji u svetu nego u svojoj domovini.

Tokom karijere pisao je romane, drame, kratke priče i poeziju, a za svoja dela dobio je brojne međunarodne nagrade. Njegov rad cenili su i podržavali mnogi veliki intelektualci i umetnici, među kojima su Žan-Pol Sartr, Simon de Bovoar i Semjuel Beket. Predgovor za nemačko izdanje zbirke priča „Babaru“ iz 1987. godine napisao je Peter Handke. Njegove knjige prevedene su na brojne svetske jezike.

Od 1960. godine živeo je i stvarao u Australiji. Zbog duboke povezanosti sa životom i kulturom Aboridžina, kao i činjenice da je godinama živeo među njima i beležio njihova usmena predanja, dugo se u Australiji verovalo da je i sam starosedelac. Njegovo pravo poreklo postalo je poznatije tek kada je počeo javno da govori o stradanjima Srba tokom ratova devedesetih godina.

Poslednje godine života proveo je u relativnoj izolaciji na svom imanju u blizini Melburna. Nakon smrti druge supruge Linde Bilčić, društvo su mu pravili psi australijske rase dingo.

Sreten Božić rođen je 1932. godine u selu Gornja Trešnjevica kod Aranđelovca, u porodici Stevana i Darinke Božić. Posle završene osnovne škole upisao je Srednju tehničku školu u Novom Sadu, na smeru za mlinske tehničare, ali je školovanje prekinuo nakon što mu je ukinuta stipendija zbog političkih stavova njegovog oca, koji je nakon rata bio proglašen kulakom i osuđen na robiju.

Pisanjem je počeo da se bavi tokom služenja vojnog roka u Zagrebu. Nakon vojske, 1954. godine preselio se u Beograd sa namerom da se potpuno posveti književnosti. Na Radničkom univerzitetu „Đuro Salaj“ pohađao je radionicu za mlade pisce.

Svoje prve pesme objavljivao je u časopisima „Mlada kultura“, „Novi vesnik“ i drugim književnim publikacijama. Ljubav prema poeziji nasledio je od oca, koji mu je tokom rada u polju često recitovao srpske narodne pesme. Radio je i kao novinar u listu „Vesti“ u Užicu, ali je nakon jednog teksta, na zahtev tadašnjeg političara Slobodana Penezića Krcuna, dobio otkaz i zabranu da se bavi novinarstvom.

Nakon toga napustio je Jugoslaviju i otišao u Italiju, a potom pešice preko Nice stigao u Pariz 1958. godine. U francuskoj prestonici jedno vreme je živeo u prihvatilištu Crvenog krsta, gde je za godinu dana naučio francuski jezik.

U Francuskoj je stupio u kontakt sa intelektualnim krugovima i družio se sa Žan-Pol Sartrom i Simon de Bovoar, kao i sa naučnicima okupljenim oko Muzeja čoveka (Musée de l'Homme), gde se bliže upoznao sa antropologijom.

Zbog teške finansijske situacije odlučio je da krene put Australije, inspirisan pričama svog oca koji je tamo nekada radio kao kopač zlata. U Australiju je stigao 1960. godine, gde je počeo da uči engleski jezik i izdržavao se radeći fizičke poslove – kao kopač zlata i građevinski radnik.

U potrazi za poslom krenuo je u unutrašnjost Australije. Jedan čovek u Alis Springsu rekao mu je da će najlakše stići do Kimberlija ako putuje na kamili. Tokom tog putovanja izgubio se u pustinji Tanami i bio na ivici smrti od žeđi. Spasio ga je stariji Aboridžin, kojeg je Božić nazvao Džuburu, po reči koju je često izgovarao, iako nije znao njeno značenje.

Put kroz pustinju trajao je nekoliko meseci. Tokom tog vremena Božić je naučio mnogo o životu i običajima domorodačkih plemena – o biljkama, životinjama, oruđu i njihovoj duhovnoj tradiciji. Među Aboridžinima je potom živeo gotovo deset godina i dobio ime Barnumbir Vongar, što znači „Glasnik iz sveta duhova“.

Oženio se Aboridžinkom Đumalom iz naroda Varlpiri, sa kojom je dobio dvoje dece. Kako je kasnije govorio, upravo zahvaljujući svojoj supruzi bolje je razumeo domorodačku poeziju i duhovnost.

U to vreme australijski zakoni su strogo ograničavali pristup teritorijama na kojima su živeli Aboridžini. Božić nije imao dozvolu da boravi u tim područjima, pa je jednom prilikom umalo bio uhvaćen od strane policije. Domoroci su ga tada sakrili tako što su ga prekrili prašinom i pravili se da je teško bolestan, pevajući nad njim kao u obrednom ritualu.

Svoja dela objavljivao je pod pravim imenom Sreten Božić, ali i pod pseudonimom B. Vongar. Zbog tematike i načina pisanja, dugo su kružile različite pretpostavke o njegovom identitetu – neki su verovali da je afroamerički dezerter iz Vijetnamskog rata, dok su drugi smatrali da je australijski domorodac iz Severne teritorije.

Misterija oko njegovog identiteta razrešena je kada je australijski novinar Robert Dru objavio tekst „Solved: The Great B. Wongar Mystery“ u časopisu The Bulletin, potvrdivši da su Sreten Božić i B. Vongar ista osoba.

Njegova dela prevedena su na najmanje 13 jezika, a procenjuje se da su prodata u više od milion primeraka širom sveta. Književni i antropološki opus Sretena Božića smatra se jednim od najznačajnijih prikaza kulture i života australijskih domorodačkih naroda u svetskoj književnosti.