Saborna crkva u Beogradu: Simbol grada i čuvar duhovnosti našeg naroda
Saborna crkva Svetog Arhangela Mihaila koja se nalazi u beogradskoj opštini Stari grad jedna je od najprepoznatljivijih beogradskih spomenika kulture od izuzetnog značaja. Podignuta u prvoj polovini XIX veka, Saborna crkva u Beogradu objedinjila je duhovni, upravni i kulturni život tadašnje varoši i do danas ostala mesto u kojem se prepliću istorija, umetnost i živa crkvena tradicija.
Crkva je smeštena u Ulici kneza Sime Markovića, u neposrednoj blizini Konaka kneginje Ljubice i zgrade Patrijaršije, u samom istorijskom jezgru Beograda koje se formiralo tokom XIX veka. Odmah preko puta hrama nalazi se kafana "Znak pitanja", jedna od najstarijih sačuvanih kafana u Beogradu, čije se trajanje i ambijent skladno nadovezuju na crkveni kompleks i duh starog grada.
Status simbola duguje i lokaciji i ulozi: oko nje se formirao gradski centar, a hram je postao oslonac borbe za samostalnost i duhovnog identiteta prestonice.
Od stare varoške crkve do monumentalnog hrama
Na mestu današnje crkve nalazio se stariji hram posvećen Arhangelu Mihailu, pominjan još u vreme austrijske uprave.
Posle burnih decenija rušenja i obnova, 1837. započinje gradnja nove, "katedralne" crkve; osvećenje završene crkve obavljeno je 1845. godine.
Inicijator je bio knez Miloš Obrenović, a gradnju su izvodili majstori iz Pančeva po projektu Fridriha Adama Kverfelda.
Arhitektura i stil
Građena u duhu neoklasicizma sa prepoznatljivim baroknim zvonikom, crkva ima izduženu pravougaonu osnovu sa prostranim naosom i polukružnom apsidom.
Reprezentativni zapadni portal sa širokim stepeništem naglašava glavno pročelje, dok su bočne fasade jednostavnije.
Merom, proporcijama i tipologijom hram pripada evropskom krugu sakralne arhitekture koji se u isto vreme razvija u Austriji i Panoniji.
Ikonostas i živopis
Raskošan ikonostas projektovao je i započeo vajar i drvorezbar Dimitrije Petrović: monumentalna, pozlaćena rezbarija sa klasičističkim dekorom (girlande, lozice, akantus) čini srce enterijera.
Slikarski program (oko 18 velikih zidnih kompozicija i pedesetak ikona) izveo je Dimitrije Avramović, slikar formiran na bečkoj Akademiji, čiji je kolor i ritam fresaka postao reper u srpskom crkvenom slikarstvu XIX veka.
Kasniji zahvati doneli su vitraže i spoljne ikone na zapadnoj fasadi.
Grobnice i mošti
U unutrašnjosti počivaju knez Miloš i knez Mihailo Obrenović, a u porti, ispred glavnog ulaza, nalaze se grobovi Dositeja Obradovića i Vuka Karadžića.
U crkvi se čuvaju i mošti svetitelja - među njima i kesa sa delom moštiju svetog kneza Lazara – što Sabornoj daje dodatnu duhovnu težinu i istorijsko dostojanstvo.
Riznica i nasleđe
Riznica čuva zlatarske radove XVIII i XIX veka, retke štampane knjige, ikone i liturgijske predmete, sačuvane uprkos ratnim razaranjima i požarima.
Zajedno sa arhitekturom i slikarsko-rezbarskom opremom, zbirka omogućava da se iščita razvoj građanske kulture i crkvene umetnosti u vreme nastanka moderne Srbije.
Danas: bogosluženja, hor i događaji
Saborna crkva je živa parohijska zajednica: svakodnevno se služe liturgije i bogosluženja, a pri hramu od 1853. deluje čuveni Prvo beogradsko pevačko društvo, kojim su dirigovali najznačajniji srpski kompozitori (od Kornelija Stankovića do Mokranjca).
U hramu i porti povremeno se održavaju duhovne večeri, horovski i kamerni programi, predstavljanja edicija i tematska vođenja kroz riznicu - događaji koji spajaju vernike, istoriju i umetnost u samom srcu grada.
Projekat je finansiran iz budžeta Grada Beograda. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.
