Od Rusije, Kine i Mađarske do EU i SAD: Ko stoji uz Srbiju i ko je vidi kao saveznika?

Dok bi u četiri od pet zemalja Zapadnog Balkana većina građana glasala za članstvo u EU, Srbija ostaje gotovo potpuno podeljena: 39 odsto ispitanika reklo je da bi glasalo za, a isto toliko protiv članstva. U poređenju sa istraživanjem iz 2024. godine, podrška je blago opala (tada je 40 odsto bilo za, a 34 odsto protiv).

Srbija je istovremeno i najskeptičnija zemlja u regionu kada je reč o ozbiljnosti EU da primi nove članice – samo 27 odsto veruje da je Unija iskrena u svojoj nameri, dok 62 odsto smatra da nije.

Ali najzanimljiviji deo istraživanja odnosi se na pitanje: ko su najveći saveznici Srbije?

Rusija – istorijska bliskost i politički štit

Čak 41 odsto građana Srbije smatra da je Rusija najvažniji saveznik države. Time se Moskva ubedljivo nalazi na prvom mestu, sa gotovo tri puta većom podrškom od drugoplasirane zemlje.

Razlozi su višeslojni. Istorijski narativ o pravoslavnom i slovenskom bratstvu duboko je ukorenjen u kolektivnoj svesti. Rusija se u javnosti često percipira kao zaštitnik srpskih interesa u međunarodnim institucijama, naročito po pitanju Kosova i Metohije, gde ima pravo veta u Savetu bezbednosti UN.

U očima dela građana, Rusija je partner koji ne uslovljava političkim reformama niti postavlja javne zahteve.

Kina – investicije bez političkih ultimatuma

Na drugom mestu nalazi se Kina, koju 14 odsto ispitanika vidi kao ključnog saveznika.

Iako procentualno daleko iza Rusije, kineski uticaj poslednjih godina raste kroz infrastrukturne projekte, ulaganja u industriju, energetiku i saobraćaj. Vidljivi projekti širom zemlje oblikuju sliku Kine kao konkretno prisutnog partnera.

Za razliku od EU, Peking ne insistira na političkom usklađivanju ili reformskim uslovima. Takav pristup mnogi doživljavaju kao pragmatičan i manje opterećujući. Uz to, Kina ne priznaje nezavisnost Kosova, što dodatno utiče na pozitivan stav dela javnosti.

Mađarska – evropski saveznik sa političkom bliskošću

Treće mesto zauzima Mađarska sa 12 odsto.

Bliski odnosi Beograda i Budimpešte poslednjih godina imaju i simboličku i praktičnu dimenziju. Mađarska, kao članica EU, često se doživljava kao partner koji unutar evropskih institucija pokazuje razumevanje za stavove Srbije.

Zajednički infrastrukturni i energetski projekti, kao i intenzivna politička saradnja, doprinose percepciji Mađarske kao pouzdanog regionalnog oslonca.

Srbija regionalni saveznik

Prema istom istraživanju Međunarodni republikanski institut (septembar prošle godine), Srbija se u delu regiona prepoznaje kao važan saveznik – ali ne svuda i ne podjednako.

Evo kako druge države Zapadnog Balkana vide Srbiju:

Crna Gora

U Crnoj Gori 33 odsto građana kaže da je Srbija njihov najvažniji saveznik. Time je Beograd na prvom mestu, ispred EU (16%). To pokazuje da, uprkos političkim tenzijama iz prethodnih godina, među građanima i dalje postoji snažna percepcija bliskosti.

 Severna Makedonija

U Severnoj Makedoniji Srbija je takođe na prvom mestu – 30 odsto ispitanika smatra je najvažnijim saveznikom. Iza nje su Sjedinjene Američke Države sa 17%. Ovo govori da Beograd ima stabilan regionalni uticaj i imidž partnera.

Bosna i Hercegovina

U Bosni i Hercegovini slika je znatno kompleksnija. Turska je na prvom mestu sa 16%, dok Srbija i EU dele drugo mesto sa po 15%. Dakle, Srbija jeste prepoznata kao važan faktor, ali ne dominira kao u Crnoj Gori i Severnoj Makedoniji.

Rumunija

Rumunija tradicionalno održava stabilne i prijateljske odnose sa Srbijom. Bukurešt nije priznao nezavisnost Kosova, što predstavlja važnu tačku političkog podudaranja sa Beogradom. Iako nema sveobuhvatnih novijih anketa o percepciji javnog mnjenja, diplomatski odnosi se godinama opisuju kao dobri i bez otvorenih sporova. U političkom smislu, Srbija se u Rumuniji doživljava kao korektan i stabilan sused.

Albanija

Albanija, s druge strane, ima kompleksniji odnos prema Srbiji. Istraživanja javnog mnjenja iz prethodnih godina pokazuju da značajan deo građana odnose vidi kao „normalne“, dok manji procenat smatra da su dobri. Ipak, postoji i deo javnosti koji Srbiju percipira kroz bezbednosnu prizmu, pre svega zbog pitanja Kosova. Paralelno s tim, povećan broj srpskih turista i ekonomska saradnja poslednjih godina doprinose blažoj i pragmatičnijoj percepciji među mlađom populacijom.

Grčka

Grčka važi za jednog od tradicionalno najbližih partnera Srbije u regionu. Atina takođe nije priznala nezavisnost Kosova, a odnosi dve zemlje oslanjaju se na istorijske, kulturne i verske veze. Iako ne postoje česte i detaljne ankete o stavovima grčke javnosti prema Srbiji, politički ton i bilateralna saradnja ukazuju na pretežno pozitivan odnos.

Kako EU, SAD i Afriku gledaju Srbiju? 

Dok istraživanje IRI pokazuje kako građani Zapadnog Balkana percipiraju Srbiju i ko su im najvažniji saveznici, važno je istaći i širu međunarodnu perspektivu - koja Srbiju često prikazuje kao partnera sa jakim istorijskim i kulturnim vezama, te kao državu čija reputacija u svetu prevazilazi geopolitičke podele.

Evropska unija - partnerstvo zasnovano na zajedničkim vrednostima

EU zvanično Srbiju doživljava kao važnog partnera i kandidata za članstvo, sa kojim deli interes za regionalnu stabilnost, ekonomski razvoj i ukorenjivanje demokratskih normi. Uprkos razlikama oko tempa integracija i pitanja koja su predmet diskusije, Brisel često ističe Srbiju kao ključnu državu u procesu evropskih integracija Zapadnog Balkana - partnera čija je uloga značajna za mir i prosperitet cele regije. Uz to, Srbija je čest partner u ekonomskim inicijativama i zajedničkim projektima koji idu u pravcu energetske bezbednosti i modernizacije infrastrukture EU.

Sjedinjene Američke Države - istorijski i simbolički prijatelj

Odnosi Srbije i SAD imaju duboke istorijske korene, a afirmativan primer takve bliskosti datira još iz Prvog svetskog rata. Dana 28. jula 1918. godine srpska zastava se zavijorila iznad Bela kuća — jedina druga država pored Francuske kojoj je to dato u to vreme kao znak poštovanja i zahvalnosti za izuzetan doprinos u borbi za slobodu i demokratiju. Taj čin je bio jedinstven gest podrške i simbol solidarnosti američkog naroda prema Srbiji u trenucima velikih izazova.

I danas, iako se bilateralni odnosi ponekad suočavaju sa različitim spoljnopolitičkim interesima, Washington i Beograd nastoje da grade partnerstvo koje se oslanja na zajedničke civilizacijske vrednosti, istorijsko prijateljstvo i konkretne oblasti saradnje - od trgovine i investicija do kulturne razmene i obrazovanja.

Afrika - partnerstvo bez uslovljavanja i istorijska solidarnost

U brojnim afričkim državama Srbija uživa poštovanje i priznavanje istorijskih i diplomatskih veza, pre svega zahvaljujući zajedničkom nasleđu Pokreta nesvrstanih i principima ravnopravnosti i saradnje bez uslovljavanja. U mnogim glavama afričkih lidera i javnosti, Srbija se percipira kao država koja neguje princip svoje suverenosti i nezavisnosti, ali i kao partner koji je spreman da podrži razvojne projekte, kulturne inicijative i politički dijalog. Za neke afričke države, podrška Srbiji u pitanjima poput teritorijalnog integriteta dodatno učvršćuje takvu percepciju.

Srbija – između evropskog puta i alternativnih savezništava

Istraživanja javnog mnjenja i diplomatske realnosti jasno pokazuju da Srbija zauzima specifičnu i balansiranu poziciju u međunarodnoj politici. Dok domaće stanovništvo kao svoje najvažnije saveznike prepoznaje Rusiju, Kinu i Mađarsku, regionalni i globalni kontekst pokazuje složeniju sliku.

U regionu, Srbija je prvi saveznik u Crnoj Gori i Severnoj Makedoniji, dok je u Bosni i Hercegovini percepcija ambivalentnija. Šire, Rumunija je vidi kao stabilnog i prijateljskog suseda, Albanija ima ambivalentan stav, a Grčka percipira Srbiju kroz prizmu istorijskih, kulturnih i pravoslavnih veza.

Na globalnom planu, EU je Srbiju definisala kao strateškog kandidata i partnera u stabilizaciji Zapadnog Balkana, dok SAD, iako nisu formalni saveznik, pokazuju istorijsko poštovanje i diplomatsku solidarnost, što simbolično potvrđuje i gest isticanja srpske zastave iznad Bele kuće. U Africi, Srbija uživa percepciju neutralnog, ravnopravnog i pouzdanog partnera, što potvrđuje kontinuitet diplomatske tradicije iz vremena Pokreta nesvrstanih.

Sve zajedno pokazuje da je Srbija država koja balansira između Istoka i Zapada, između globalnog uticaja i regionalnih interesa. Njena međunarodna percepcija je višeslojna: istovremeno je subjekt savezništava, partner u dijalogu, i država čija istorijska reputacija i kulturni kapital otvaraju vrata za nova savezništva i geopolitičke mogućnosti.

Ukratko, Srbija ostaje ključni igrač u regionu i pouzdan partner u širem međunarodnom kontekstu, sa pozicijom koja omogućava fleksibilnost i strateški manevar između različitih centara moći.