"Najveći srpski prijatelj" podržao raspad Jugoslavije? Otkriven tajni dokument iz 1991: Gadafi stao uz nezavisnost Slovenije i Hrvatske
Austrijski diplomatski izveštaj iz jula 1991. godine otkriva da je libijski lider Muamer el Gadafi podržavao raspad Jugoslavije i nezavisnost Slovenije i Hrvatske, dok je jugoslovensku diplomatiju već tada smatrao duboko podeljenom.
Novootkrivena arhivska dokumenta iz Austrijskog državnog arhiva bacaju novo svetlo na međunarodne reakcije tokom raspada Jugoslavije. Prema poverljivoj diplomatskoj depeši iz jula 1991. godine, libijski lider Muamer el Gadafi otvoreno je podržao nezavisnost Slovenije i Hrvatske, ocenjujući da je raspad Jugoslavije u skladu sa evropskim političkim procesima.
Tajni razgovor u šatoru usred libijske pustinje
Prema izveštaju austrijskog ambasadora u Libiji, sastanak između Muamera el Gadafija i tadašnjeg ambasadora Jugoslavije održan je u šatoru oko 25 kilometara južno od Bengazija.
Diplomata je kasnije austrijskom ambasadoru prepričao detalje neobičnog susreta. Ispred šatora nalazili su se konji i kamile, što je razgovor skrenulo na temu čuvenih lipicanera, budući da je ambasador poreklom bio iz Slovenije, nedaleko od Lipice.
Međutim, ubrzo je usledilo pitanje koje je pokazalo koliko je Gadafi pažljivo pratio događaje na Balkanu.
"Da li predstavljate Jugoslaviju ili Sloveniju?"
Nakon što je saznao da je jugoslovenski ambasador Slovenac, Gadafi ga je direktno upitao:
Koga zapravo predstavljate, Jugoslaviju ili Sloveniju?
To pitanje nije bilo bez osnova. Tokom leta 1991. godine jugoslovenska diplomatija već je bila ozbiljno uzdrmana političkim podelama koje su zahvatile federaciju.
Mnogi diplomati iz Slovenije, Hrvatske i drugih republika formalno su i dalje predstavljali Jugoslaviju, ali su u praksi sve više zastupali interese svojih matičnih republika koje su se pripremale za samostalnost.
Gadafi: Podržavam nezavisnost Slovenije i Hrvatske
Prema austrijskoj depeši, Gadafi je tokom razgovora jasno izrazio podršku slovenačkoj i hrvatskoj nezavisnosti.
Libijski lider je ocenio da Evropa ide putem sve veće integracije država, dok bi arapski svet trebalo da se kreće u suprotnom smeru – ka političkom ujedinjenju.
Postoji više arapskih država, ali samo jedna arapska nacija koju povezuju zajednički jezik, prostor i mentalitet - navodno je rekao Gadafi.
Njegova izjava odražavala je dugogodišnji politički san o stvaranju jedinstvene arapske države, ideju koju je zastupao tokom većeg dela svoje vladavine.
Austrijanci pomno pratili raspad Jugoslavije
Dokument predstavlja samo jedan od hiljada izveštaja koje su austrijske diplomate slale u Beč tokom raspada Jugoslavije.
Početkom devedesetih godina austrijsko Ministarstvo spoljnih poslova naložilo je ambasadama širom sveta da pažljivo prate stavove drugih država prema jugoslovenskoj krizi i o svakoj novoj informaciji odmah obaveste centralu.
Zbog toga su u Beč gotovo svakodnevno pristizale diplomatske depeše iz Evrope, Afrike, Azije i Amerike koje su analizirale odnos međunarodne zajednice prema događajima u Jugoslaviji.,
Austrija među najglasnijim zagovornicima priznanja Slovenije i Hrvatske
Posebno zanimljiv detalj iz dokumenta odnosi se na tadašnju austrijsku politiku prema Jugoslaviji.
Slovenački ambasador je, prema navodima austrijskog diplomate, izrazio zahvalnost Beču zbog podrške Sloveniji i Hrvatskoj, naglašavajući značaj pomoći koju su pružale austrijske pokrajine Koruška i Štajerska.
Austrijski ambasador je uz dozu ironije primetio da je njegov sagovornik tu pohvalu izneo „verovatno kao Slovenac, a ne kao ambasador Jugoslavije“.
Istovremeno, Austrija je tokom 1991. godine postala jedan od najaktivnijih zagovornika međunarodnog priznanja Slovenije i Hrvatske, pokušavajući da u tom pravcu podstakne i tada oprezniju Nemačku.
Dokument koji otkriva raspoloženje sveta pred rat
Na kraju razgovora slovenački diplomata je rekao da se u Beogradu vode pregovori o budućnosti službenika jugoslovenskog Ministarstva spoljnih poslova poreklom iz Slovenije.
Planirao je da u Libiji ostane još tri meseca.
Kako danas pokazuju istorijski događaji, ratovi koji su pratili raspad Jugoslavije bili su već na pragu, a mnogi jugoslovenski diplomati ubrzo su prešli u službu novih nezavisnih država nastalih na prostoru bivše federacije.
Dokumenti iz Austrijskog državnog arhiva danas predstavljaju dragoceno svedočanstvo o tome kako su svetski lideri posmatrali raspad Jugoslavije i kakve su procene postojale iza zatvorenih vrata u mesecima koji su prethodili jednom od najdramatičnijih perioda savremene evropske istorije.
