"Ne dirajte nam Grenland" Demonstracije širom Danske zbog Trampovih planova o aneksiji ostrva - Kako ovi protesti otkrivaju sukob između kolonijalne prošlosti, savremenih globalnih interesa i težnje ka nezavisnosti? (VIDEO)

Učesnici protesta, koji su se okupili na Trgu gradske kuće u Kopenhagenu pre nego što su krenuli ka američkoj ambasadi, skandirali su "Grenland nije na prodaju", a neki su držali transparente sa sloganima poput "Dalje ruke od Grenlanda" i crveno-bele zastave Grenlanda.

- Demonstriramo protiv američkih izjava i ambicija da se anektira Grenland. Zahtevamo poštovanje Danske i prava Grenlanda na samoopredeljenje. Nadamo se da možemo da pokažemo da nas ima mnogo koji podržavaju Grenland - saopštilo je Udruženje Inuita.

Grenland kroz istoriju

Grenland je kroz istoriju bio predmet interesa i sporova različitih sila, iako se na prvi pogled čini kao udaljena i slabo naseljena teritorija. Prvi poznati dolazak Evropljana vezuje se za Vikinge, koji su krajem 10. veka, predvođeni Erikom Crvenim, osnovali naselja na jugozapadu ostrva. Ova naselja su bila deo nordijskog sveta i priznavala su vlast norveške krune, a kasnije i Dansko-norveške unije. Nestanak vikinških kolonija u 15. veku ostavio je Grenland bez stalnog evropskog prisustva, ali ne i bez političkih pretenzija.

Tokom ranog modernog perioda, Danska je nastavila da polaže pravo na Grenland, pozivajući se na istorijsko nasleđe norveške vlasti. U 18. veku Danska je obnovila svoje prisustvo kroz misionarske i trgovačke aktivnosti, čime je učvrstila kontrolu nad ostrvom. U to vreme nije bilo otvorenih ratnih sukoba oko Grenlanda, ali su postojale rivalstva sa drugim evropskim silama, posebno u kontekstu kolonijalne trgovine i pomorskog uticaja.

U 20. veku značaj Grenlanda naglo raste zbog njegove strateške pozicije. Tokom Drugog svetskog rata, nakon nemačke okupacije Danske, Sjedinjene Američke Države su preuzele odgovornost za odbranu Grenlanda kako bi sprečile nacističku Nemačku da ga iskoristi kao bazu. Iako nije došlo do direktnih borbi velikih razmera, ovaj period predstavlja važan trenutak u kome Grenland postaje deo globalnih geopolitičkih sukoba.

Nakon rata, Grenland ostaje pod danskim suverenitetom, ali uz sve veći stepen autonomije. Tokom Hladnog rata, ostrvo je imalo ključnu ulogu u američko-sovjetskom rivalstvu, pre svega zbog američkih vojnih baza i radarskih sistema. Iako sukobi nisu bili direktni, Grenland je bio deo šireg konflikta između istočnog i zapadnog bloka.

U savremenom dobu, sukobi oko Grenlanda više nisu vojni, već politički i ekonomski. Klimatske promene, topljenje leda i mogućnost eksploatacije prirodnih resursa, kao i kontrola novih pomorskih ruta, doveli su do povećanog interesovanja velikih sila poput Sjedinjenih Država, Rusije i Kine. Iako Danska formalno zadržava suverenitet, a Grenland ima široku autonomiju, pitanje njegove buduće nezavisnosti i međunarodnog položaja ostaje potencijalni izvor napetosti u godinama koje dolaze.

Prvi protesti

Protesti na Grenlandu imaju važnu ulogu u njegovoj modernoj istoriji i uglavnom su povezani sa borbom starosedelačkog stanovništva, Inuita, za politička, kulturna i društvena prava. Iako u ranijim periodima nije bilo organizovanih masovnih demonstracija, nezadovoljstvo prema stranoj vlasti postojalo je još od vremena kada je Danska učvrstila kolonijalnu kontrolu nad ostrvom.

Najznačajniji protesti javljaju se nakon Drugog svetskog rata, kada se grenlandsko društvo ubrzano menja pod uticajem danske politike modernizacije. Mnogi Inuiti su se protivili nametanju danskog jezika, obrazovnog sistema i načina života, kao i preseljavanju stanovništva iz manjih zajednica u veća naseljena mesta bez njihovog pristanka. Ovo nezadovoljstvo se tokom 1960-ih i 1970-ih pretvara u politički organizovane proteste i pokrete koji zahtevaju veći stepen samouprave i očuvanje nacionalnog identiteta.