Podmornica iz Prvog svetskog rata otkrila svoju mračnu tajnu: Otrov iz njenih mina stigao do živih bića
Nemačka podmornica iz Prvog svetskog rata, koja je potonula pre više od jednog veka sa opasnim teretom i danas predstavlja potencijalnu pretnju morskom ekosistemu.
Reč je o podmornici SM UC-30, koja je u aprilu 1917. godine, vraćajući se u matičnu luku, naišla na britansku minu i potonula. U tragediji je stradalo 27 članova posade, dok je na morskom dnu ostao i njen opasan teret – 18 mina i šest torpeda.
Decenijama se nije znalo gde se olupina nalazi. Sve do 2016. godine, kada ju je danski ronilac Gert Norman Andersen ponovo pronašao na dnu Severnog mora, zajedno sa teretom koji je nosila.
Naučnici istražili olupinu uz pomoć danske mornarice
Civilno ronjenje na toj lokaciji je zabranjeno zbog opasnosti koju predstavlja zaostala municija, ali to nije sprečilo naučnicu Katrine Jul Andresen sa Univerziteta u Orhusu da istraži posledice propadanja olupine.
Cilj istraživanja bio je da se utvrdi da li eksplozivni materijal iz podmornice dospeva u morsku sredinu i kakve posledice može da ima po organizme koji žive u njenoj blizini.
Andresenova i njeni saradnici sarađivali su sa Kraljevskom danskom mornaricom u okviru šireg projekta lociranja i proučavanja opasnih olupina u Severnom moru.
Vojni ronioci su sa različitih delova olupine, kao i sa morskog dna, prikupili uzorke sedimenta, vode i živih organizama.
- Imali smo veliku pomoć mornarice. Pošto su dobili uputstva, zaronili su i prikupili uzorke sedimenta, vode i živih organizama sa različitih delova olupine, kao i sa morskog dna - objasnila je Andresenova
Ronioci su napravili i fotografije i video-snimke olupine, što je istraživačima omogućilo da procene njeno stanje i utvrde u kojoj meri su mine izložene spoljašnjoj sredini.
Rezultati su pokazali da opasnost nije samo teorijska.
- Pronašli smo tragove TNT-a u živim organizmima i na morskom dnu - rekla je naučnica
Dagnje pokazale posledice zagađenja
Istraživači su zatim sproveli poseban terenski eksperiment kako bi utvrdili kakav uticaj eksplozivni materijali imaju na morske organizme.
Na tri olupine u Severnom moru postavili su plave dagnje (Mytilus edulis), među kojima je bila i SM UC-30, i ostavili ih na tim lokacijama 11 nedelja.
Pošto su dagnje na početku eksperimenta poticale iz približno istih uslova uzgoja, promene koje su kod njih registrovane mogle su da posluže kao pokazatelj uticaja sredine u kojoj su bile izložene olupinama sa municijom.
Istraživači su analizirali koncentracije TNT-a, kao i njegovih jedinjenja 4-ADNT i 2-ADNT. Ona nastaju kada TNT razgrađuju bakterije ili kada prolazi kroz hemijske reakcije u morskoj vodi.
Posebno važan detalj pronađen je upravo kod podmornice SM UC-30.
Iako su sve tri istraživane olupine sadržale municiju, mine na nemačkoj podmornici bile su jedine koje su bile u direktnom kontaktu sa morskom vodom. Zbog toga su bile izložene intenzivnoj koroziji, što povećava mogućnost da njihov sadržaj dospe u okolinu.
U digestivnim žlezdama dagnji pronađeni su različiti nivoi TNT-a i njegovih jedinjenja, što je ukazivalo na negativne efekte povezane sa olupinama koje sadrže municiju.
Najveće koncentracije pronađene kod nemačke podmornice
Najveće koncentracije ovih supstanci zabeležene su kod dagnji koje su bile postavljene u blizini SM UC-30.
Kod njih su istovremeno registrovani i najizraženiji pokazatelji oksidativnog stresa i poremećaja metabolizma.
- Mogu se uočiti značajne razlike u aktivnosti enzima uključenih u procese detoksikacije - naveli su autori istraživanja
Drugim rečima, analiza organizama koji žive u neposrednoj blizini olupine pokazala je da hemikalije koje potiču iz stare municije nisu samo prisutne u okolini, već su povezane i sa fiziološkim promenama kod morskih organizama.
Naučnica Katrine Jul Andresen smatra da je izvor zagađenja za sada relativno lokalizovan, ali upozorava da bi situacija mogla da se pogorša kako olupina bude dalje propadala, a sve veća količina eksplozivnog materijala iz mina dolazila u kontakt sa morskom vodom.
- Mnoga od ovih hemijskih jedinjenja su toksična i predstavljaju pretnju morskoj sredini i organizmima koji u njoj žive - navodi Andresenova
Hiljade ratnih olupina kriju municiju
SM UC-30 nije usamljen slučaj. Hiljade olupina iz ratova širom sveta i dalje leže na morskom dnu, a mnoge od njih još uvek sadrže municiju.
Metalni omotači koji decenijama odolevaju slanoj vodi vremenom korodiraju, čime se povećava mogućnost da eksplozivni materijal dospe u okolnu sredinu.
Problem je posebno izražen u vodama severne Evrope.
Stručnjaci procenjuju da se u nemačkim vodama Severnog i Baltičkog mora nalazi oko 1,6 miliona tona konvencionalne municije – klasičnih eksplozivnih sredstava, za razliku od nuklearnog ili hemijskog oružja.
Veći deo te municije potiče iz Prvog i Drugog svetskog rata, dok je značajna količina namerno odlagana u more nakon završetka ratova.
Opasno nasleđe koje nije lako ukloniti
Uklanjanje takvog ratnog nasleđa predstavlja veliki izazov.
Detoniranje municije može dodatno proširiti zagađenje, dok je izvlačenje eksplozivnih sredstava iz mora izuzetno opasno i skupo.
Slučaj podmornice SM UC-30 tako pokazuje da ratno nasleđe može ostati prisutno u morskom ekosistemu i više od jednog veka nakon što su oružani sukobi završeni.
Istraživanje je objavljeno u časopisu Marine Pollution Bulletin.
