Četiri onkologa upozoravaju da bi ovaj predmet trebalo odmah izbaciti iz kuće

Stari i oštećeni tiganji sa nelepljivim premazom poslednjih godina sve češće su pod lupom stručnjaka, posebno kada se govori o svakodnevnim navikama koje mogu povećati izloženost potencijalno štetnim hemikalijama.

Iako nema dokaza da će korišćenje jednog tiganja direktno izazvati rak, onkolozi upozoravaju da izgrebano, istrošeno ili pregrevano posuđe može biti razlog za oprez. Posebno se pominju hemikalije iz grupe PFAS, među kojima je i PFOA, koji je Međunarodna agencija za istraživanje raka svrstala u kancerogene za ljude.

Koji proizvod bi onkolozi izbacili iz kuće?

Stručnjaci najčešće izdvajaju stare tiganje sa nelepljivim premazom, naročito ako su izgrebani, oštećeni ili se površina ljušti.

Prema rečima dr Marka Ašamale, šefa radioterapijske onkologije u Centru za lečenje raka "Episcopal Health Services", prisustvo ovog proizvoda u domu ne znači da će osoba oboleti od raka. Ipak, oni koji žele da smanje izloženost potencijalno štetnim materijama mogu da razmotre zamenu za sigurnije alternative.

- U onkologiji se fokusiramo na praktično smanjenje rizika, a ne na stvaranje straha - objašnjava dr Avišek Kumar, onkolog iz Nju Džerzija.

Zašto su oštećeni tiganji problem?

Većina nelepljivih tiganja danas ima premaz od politetrafluoroetilena, poznatijeg kao PTFE ili teflon. Američko društvo za rak navodi da nema dokazanog rizika od raka kod ljudi zbog korišćenja posuđa presvučenog teflonom, ali se zabrinutost odnosi na pojedine hemikalije koje su korišćene u proizvodnji takvih premaza.

Nekada se u proizvodnji nelepljivog posuđa koristio PFOA, hemikalija iz grupe PFAS. Njena upotreba je u velikoj meri ukinuta, ali stručnjaci upozoravaju da oznaka „bez PFOA“ ne mora automatski da znači da proizvod ne sadrži druge supstance iz iste grupe.

Problem nastaje kada se tiganj pregreva ili kada je premaz oštećen metalnim priborom, grubim pranjem ili dugotrajnom upotrebom.

Kada tiganj treba odmah zameniti?

Onkolozi savetuju da se tiganj zameni čim se na njemu pojave dublje ogrebotine, ljuštenje premaza, pucanje površine ili promena boje. U tim slučajevima može doći do raspadanja premaza i prelaska sitnih čestica u hranu.

- Najviše pažnje posvećujem starim i oštećenim tiganjima. Kada je premaz izgreban, ljušti se ili je više puta pregrejavan, tada dolazi do izloženosti kakvu proizvođači nisu predvideli. -  kaže dr Kumar.

Koje su bolje alternative?

Za one koji žele da smanje izloženost ovim materijama, stručnjaci kao bolje opcije navode posuđe od nerđajućeg čelika, livenog gvožđa, ugljeničnog čelika, keramike i emajlirane posude.

Za pečenje i čuvanje hrane često se preporučuju i staklene posude, jer ne sadrže premaze koji se mogu oštetiti tokom upotrebe.

Kako bezbednije koristiti nelepljivo posuđe?

Ako ne želite odmah da zamenite tiganj, važno je da ga ne pregrevate, da ne koristite metalni pribor i da ga ne perete agresivnim sredstvima. Drveni i silikonski pribor smanjuju rizik od grebanja površine.

Onkolozi naglašavaju da rizik od raka gotovo nikada ne zavisi od jednog proizvoda ili jedne navike. Ipak, kada postoji jednostavan način da se smanji izloženost potencijalno štetnim materijama, vredi ga razmotriti.

- Rak je rezultat kombinacije genetike, načina života i dugogodišnje izloženosti različitim faktorima. Kada postoji jednostavan i jeftin način da smanjimo jedan od tih rizika, vredi ga razmotriti. Zamena starog tiganja svakako spada među najlakše promene koje možemo napraviti - zaključuje dr Kumar.

Napomena: Ovaj tekst je informativnog karaktera i ne tvrdi da određeni proizvod izaziva rak. Prenosi stavove onkologa i rezultate dostupnih naučnih istraživanja o potencijalnim zdravstvenim rizicima pojedinih hemikalija. Za procenu individualnog rizika i zdravstvene savete obratite se svom lekaru.