Kakvu je vojsku Orban ostavio Peteru Mađaru: Moćno oružje i vredni ugovori - "Iza svega stajala strateška odluka"

Program modernizacije Odbrambenih snaga Mađarske, koji je počeo 2016. godine, zove se Zrinji ili Zrinjski 2026 i dobio je ime po čuvenom mađarskom generalu hrvatskog porekla Petru Zrinjiju ili Zrinjskom iz 17. veka.

Projekat je prevazišao očekivanja jer je većina mađarske vojske posle 10 godina moderno opremljena, a vojni budžet je već prešao stari NATO standard od 2 odsto bruto domaćeg proizvoda. Brojne strane vojne kompanije otvorile su pogone u Mađarskoj, u partnerstvu sa domaćim firmama.

Nemački "Rajnmetal" otvorio je fabriku borbenih vozila i municije, češka fabriku streljačkog naoružanja, a Turci fabriku lakih oklopnjaka.

- Mislim da je iza svega toga stajala strateška odluka mađarske vlade, jer kada vidimo od koga su uzimali naoružanje, to je sve većinski od zapadnog saveza, odnosno NATO-a, plus, naravno, Brazil, sa kojim čitav NATO održava dosta dobre odnose, i naravno Izrael, koji se često zaboravlja u tom nizu nabavke naoružanja, objašnjava istraživač Instituta za evropske studije Petar Ćurčić.

Kopneno naoružanje

Mađarska ima 32.000 aktivnih vojnika i još 20.000 u rezervi, a planira se povećanje broja ljudi.

Od glavnog kopnenog naoružanja tu je 110 tenkova, od čega 45 "leoparda 2 A4" i A7HU iz Nemačke. Uz njih ide i 165 borbenih vozila pešadije, od čega je 45 novijih modela "links KF-41" koji se prave u "Rajnmetalovoj" fabrici u Mađarskoj.

Mađarska zatim ima 424 oklopna vozila, i to su za sada mahom stare ruske mašine BTR-80, ali je i 106 novih turskih "ejder jalčin" ili "sidran", koji se prave u Mađarskoj.

Protivoklopno naoružanje starije generacije je sovjetskog porekla, a novije dolazi iz Švedske u vidu ručnih raketnih bacača "karl gustav M4" i izraelskih lansera "spajk", koji se prave u Nemačkoj kao "eurospajk".

PVO i artiljerija

Artiljerija je i dalje mahom starije generacije. Od 55 haubica, 24 su samohodne PzH 2000 kalibra 155 milimetara iz Nemačke. Rečna flotila Mađarske ima 3 rečna minolovca klase "neštin", jugoslovenske proizvodnje, koji su nabavljeni 80-ih godina prošlog veka, piše RTS.

Protivvazduhoplovna odbrana ima 14 lansera NASAMS 3 i to je zajednički projekat Norveške i Amerike, osam sovjetskih "kubova" i više lansera PVO malog dometa "mistral" iz Francuske.

NASAMS 3 je i jedno od najmodernijih oružja, jer može da radi u uslovima snažnog elektronskog ometanja i gađa ciljeve bez uključenog radara poput ruskog "pancira". Maksimalni domet je 60 kilometara.

Mađarska vojska je povezala NASAMS i "mistral" u jedinstveni sistem kojim upravlja operativni centar SAMOK. NASAMS gađa ciljeve na većim daljinama, dok je "mistral" zadužen za manje daljine i visine.

Vojna avijacija je posebna priča – 14 borbenih aviona "gripen" iz Švedske, dva transportna aviona "KC-390 embraer" iz Brazila, osam borbenih helikoptera Mi-24 sovjetske proizvodnje, 20 višenamenskih helikoptera H145M iz "Erbasa", zatim takođe iz "Erbasa" 12 komada H225M i dva laka transportna "erbas H125".

Avioni imaju i brojne komponente i naoružanje iz SAD, kao što su rakete dugog dometa vazduh–vazduh AMRAAM AIM-120 i brojni sistemi iz nekoliko evropskih zemalja.

Takođe, postoje postrojenja za proizvodnju komponenti za "Erbas".

Privatizacija odbrambene industrije

U poslednjih nekoliko godina, mađarska država je ušla u ozbiljna javno-privatna partnerstva sa domaćim i stranim kompanijama. Prvo je nemački "Rajnmetal" otvorio fabriku u gradu Zalaegersegu za proizvodnju borbenih vozila pešadije "links", a zatim je otvorena i fabrika municije za borbena vozila, tenkove i haubice sa kapacitetom od milion granata godišnje.

Poslovi su dogovoreni za narednih nekoliko godina.

Češko-američka kompanija "Kolt CZ" (u većinskom vlasništvu čeških biznismena) otvorila je fabriku automatskih pušaka, automata i pištolja za potrebe mađarske vojske. Češka fabrika vojnih aviona "Aero Vodohodi" je u većinskom vlasništvu mađarskog konzorcijuma "4iG" iz Budimpešte.

Glavni proizvod je školsko-borbeni avion "L-39 albatros NG", koji je naručila i Mađarska.

Petar Ćurčić ukazuje da će privatni kapital u velikoj meri uticati na buduće puteve nabavki naoružanja i razvoj odbrambene industrije.

- U kompaniji 4iG, 25 odsto akcija drži nemački 'Rajnmetal', a za isti konzorcijum 4iG je vlasnik i konzorcijuma N7 koji je učestvovao u privatizaciji mađarske namenske industrije, navodi istraživač Instituta za evropske studije.

Peter Mađar je nasledio brojne ugovore i dogovorene poslove – još 172 borbena vozila "links", 11 tenkova "leopard" i do 700 turskih lakih oklopnjaka "gidran", zatim dalje nabavke pešadijskog naoružanja, protivoklopnih sistema "karl gustav" i "eurospajk".

Iz Češke bi do kraja 2029. trebalo da stigne 12 aviona "albatros NG", a iz Izraela radari ELM-2084, sa radijusom otkrivanja ciljeva od 474 kilometra.

Već posle proglašenja pobede, Peter Mađar je najavio približavanje evropskoj politici, koja znači i veće investicije u odbranu.

Dalja ulaganja

Logično je pitanje da li Mađarska može to da prati. Sagovornik RTS-a smatra da će ekonomska politika odrediti i visinu ulaganja u vojsku i nabavke naoružanja.

- Mađarska je početkom prošle decenije izdvajala 0,9 odsto bruto domaćeg proizvoda za vojsku, a 2024. godine dostigla je 2,2 odsto, a nivo javnog duga nije povećan, ukazuje Petar Ćurčić.

I u svetlu budućnosti mađarske vojske, malo je poznata činjenica da je tokom posete potpredsednika SAD Džej Di Vensa uoči mađarskih izbora dogovorena nabavka raketnih lansera HIMARS, u vrednosti od 700 miliona dolara.

Sve to čeka formiranje nove mađarske vlade. Jedno je sigurno – ulaganje u vojsku će se nastaviti.

Mađarska će, kao i do sada, nastaviti da ispunjava svoje obaveze kao zemlja članica NATO-a, ali sa nešto izmenjenom spoljnom politikom nove vlade u Budimpešti i većom saradnjom sa evropskim zemljama.

Srbija Danas/RTS