Neverovatna priča o nastanku himne „Bože pravde“: Inspirisana je jednom satirom Jovana Jovanovića Zmaja

Na današnji dan, pre više od jednog veka, preminuo je Jovan Đorđević.

Istaknuti srpski književnik, kulturni poslenik i jedan od ključnih ljudi u razvoju nacionalnog teatra, ali i autor stihova današnje himne „Bože pravde“.

Rođen 1826. godine u Senti, u tadašnjem Austrijskom carstvu, poticao je iz imućne trgovačke porodice. Ipak, istorijske okolnosti dovele su do propasti porodičnog imanja, što ga je primoralo da prekine studije medicine i okrene se drugim životnim putevima. Nakon školovanja posvetio se prosveti, književnosti i kulturnom radu, ostavljajući dubok trag kao profesor, urednik i osnivač najvažnijih pozorišnih institucija u Srbiji.

Đorđević je bio pionir srpskog pozorišta – osnivač Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu i Narodnog pozorišta u Beogradu, kao i prvi direktor obe ustanove. Njegov rad obuhvatao je i književnost, istoriju, prevodilaštvo i leksikografiju, a jedno vreme obavljao je i funkciju ministra prosvete.

Ipak, njegov najtrajniji pečat ostao je vezan za nastanak državne himne. Stihovi pesme „Bože pravde“ nastali su kao deo pozorišnog komada „Markova sablja“, koji je izveden 1872. godine u Beogradu, povodom punoletstva kneza Milana Obrenovića. U okviru predstave, nakon simboličnih scena borbe i ljubavi, likovi pozivaju narod da zajednički zapeva: „Bože pravde, ti što spase od propasti do sad nas“.

Pesma je ubrzo prerasla okvire pozorišne scene i stekla veliku popularnost među narodom, postavši simbol rodoljublja u vremenu kada je Srbija učvršćivala svoju državnost. Muziku je komponovao Davorin Jenko, a posebnu zanimljivost predstavlja činjenica da je Đorđević bio inspirisan satiričnom pesmom Jovana Jovanovića Zmaja „Jututunska narodna himna“, koja je nastala kao kritika tadašnje vlasti. Upravo iz te satire, Đorđević je uspeo da oblikuje ozbiljnu, rodoljubivu i svečanu pesmu, dajući joj potpuno drugačiji ton i značenje.

„Bože pravde“ je zvanično prihvaćena kao himna nakon sticanja nezavisnosti Srbije 1878. godine, a kroz istoriju je menjala status, da bi ponovo bila usvojena 2004. godine. Nakon raspada državne zajednice sa Crnom Gorom 2006, postala je i zvanična himna Republike Srbije, uz izvesne izmene u tekstu.