Kako je Novi Sad postao SRPSKA ATINA? Malo ko zna kakva se priča krije iza naziva koji je i danas prisutan

U Novom Sadu danas se obeležava Dana Grada, a malo ko zna kako je ovaj grad, sinonim za kulturu i snažnu tradiciju, dobio naziv.

Zvanicno, ime Novi Sad je dodeljeno gradu 1748. godine ukazom carice Marije Terezije.

Kada se govori o istoriji imena Novi Sad, važno je napomenuti da je grad prethodno nosio naziv Petrovaradinski šanac, odnosno Petrovaradinska kameralna varošica.

Ime Novi Sad doslovno znači „novi zasad“ ili „novi početak,“ simbolizujući novi život i obnovu nakon perioda ratnih razaranja.

Uloga Marije Terezije u dobijanju statusa grada

U 18. veku, Novi Sad je postao važan trgovački centar. Zahvaljujući ukazu carice Marije Terezije 1748. godine, grad je dobio status slobodnog kraljevskog grada, čime je Novi Sad postao autonomno mesto sa svim pripadajućim pravima.

Ona je izdala edikt kojim grad dobija ime Neoplanta, što se kasnije prevodi kao Novi Sad.

U procesu dobijanja imena, razmatrani su brojni nazivi pre nego što je doneta konačna odluka.

Ime Neoplanta, koje se kasnije prevodi kao Novi Sad, doslovce znači „nova biljka“ ili „novi sad“. Ovo ime simbolizuje obnovu i novi život na teritoriji koja je nakon mnogih ratova krenula putem modernizacije i napretka.

Neka od razmatranih imena uključivala su Bačvar i Dunavar.

Međutim, ovi nazivi su bili odbačeni jer nisu odgovarali istorijskom razvoju niti topografskom položaju grada.

Zašto "Srpska Atina"?

Drugo ime Novog Sada jeste "Srpska Atina", a zanimljiva priča stoji iza ovog naziva koje je i danas naširoko prisutno.

Za to drugo ime, zapravo sinonim za zlatno doba razvoja duhovnosti i kulture Novog Sada, zasluge pripadaju Fazanovoj ulici (danas Njegoševoj), gostionici „Bela lađa“, gradonačelniku Svetozaru Miletiću i njegovom prijatelju Stevanu Jeliniću Ćebendi, zanatliji.

Hroničari su zabeležili da je u novosadskoj „Beloj lađi“, jednoj od najstarijih gostionica u varoši u drugoj polovini 19. veka, stolovala srpska kulturna i politička elita. 

Tu su neretko padale i važne strateške odluke, pretresana su mnoga pitanja koja su mučila Srbe u Ugarskoj. Iz stare zgrade Matice srpske (porušene u 20. veku) prelazilo se u „Belu lađu“ pre i posle donetih odluka njenih čelnika, na nastavak debate. Dolazili su pisci, slikari, sudije, advokati, trgovci, činovnici, glumci, zanatlije, zemljoradnici…

Nezamislivo je bilo doći u Novi Sad, a ne posetiti znamenitu „Belu lađu“. Nazivali su je nekom vrsta srpskog univerziteta, jer su  intelektualci  bili njeni najučestaliji gosti. 

Ovde se dolazilo sa cilindrom na glavi, a znalo se i ko za kojim stolom sedi.  U takvoj atmosferi tokom jedne večeri, Novi Sad je prekršten u Srpsku Atinu, a kumovao je novosadski zanatlija Stevan Jelinić Ćebenda, arendator, kako je uz njegovo ime navedeno u knjizi članova Matice srpske, navodi se na sajtu Kulturni centar Novog Sada.

U jednom razgovoru o kulturnom procvatu novosadske varoši  u drugoj polovini 19. veka, čulo se poređenje sa Atinom, kulturnim i naučnim centrom antičke epohe.

– Dobro kažeš, prava je srpska Atinica! – dodao je, kažu, na ove Jelinićeve reči gradonačelnik Miletić.

Ovakvo  predanje o mestu i nastanku imena „Srpska Atina“  živi već dva veka, prenose ga Novosađani  s generacije na generaciju,.

Poređenje sa  Atinom, proizašlo je  iz činjenice da je Novi Sad  u 19. veku bio kulturni, politički i društvni centar srpskog naroda, središte celokupnog srpstva.